RESSAMIN PENCERES�NDEN-RESSAMCA. Yeni Makaleler

YARATICILIK VE ZEKA

Thu, 14 Apr 2011 09:56:06 +0100

YARATICILIK VE ZEKA Hep �u sorular sorulmu� ya da sorulmaktad�r: Yarat�c�l��n zek� ile �zellikle ili�kisi nedir? Ki�i zek�ya sahip olmadan yarat�c� olabilir mi? Ki�i, yarat�c�l�kla hi� ilgisi olmayan y�ksek bir zek� seviyesi g�sterebilir mi? Daha da �nemlisi, yarat�c�l�k ve zek�, birisi olmadan de�erlendirilebilir mi? Ki�i yeni bir bilgiyle kar��la�t��nda, bu bilgi zeki bir �ekilde mi yoksa yarat�c� bir �ekilde mi al�n�r ve ��z�mlenir? Zek� ile yarat�c�l�k, hele sanatsal yaratma s�z konusu oldu�unda, hep ayr� davran��lar olarak d��n�lm��t�r. “Bir ki�inin y�ksek zek�s� yoksa bile, �zel yetene�i var” c�mlesi, s�zel ya da say�sal olmayan zihin karakteristiklerinin, zek�dan daha a�a��da “yetenek” olarak tan�mland��n� g�stermektedir (KIRI�O�LU, 1991). Psikologlar�n bir k�sm� zek�y� “soyut d��nme, olaylar aras�nda ili�kiler kurabilme, kendi kendini tenkit edebilme” yetkinli�i olarak tan�mlam��t�r. Ba�ka bir k�sm� zek�y� “�evreye ve yeni durumlara intibak edebilme” kabiliyeti olarak de�erlendirmi�tir. Daha ba�kalar� ise zek�y� “��renme kabiliyeti” olarak tan�mlar (ATALAYER, 1994). Bilim adamlar�n�n baz�lar� da, uzmanl�k alanlar�na g�re, zek�n�n belli bir y�n�ne a��rl�k veren tan�mlar yapm��lard�r. �rne�in, biyologlar zek�y� ”�evreye uyum yetene�i” olarak g�r�rlerken, e�itimciler “��renme”, psikologlar “ili�kileri anlama”, bilgisayar bilimcileri “bilgiyi i�leme” yetene�i olarak g�rmektedirler. Zek�n�n biyolojik temelli oldu�u ve �zellikle erken ya�larda kar��la��lan zihinsel uyar�mlar gibi �evresel fakt�rlerin etkisiyle bu kapasitenin ne kadar�na ula��labilece�inin belirlendi�i genel olarak kabul edilmekte, ancak aradaki etkile�im mekanizmalar� hen�z t�m�yle anla��lamamaktad�r (DA�, 1995). Yarat�c�l�k kavram�n�n zek�yla ili�kisi oldu�unu ileri s�ren bir �ok psikolog vard�r. Genellikle y�ksek zek� b�l�m� (ZB) olanlardan yarat�c� davran�� beklenir de, d��k olanlarda ise b�yle bir yetene�in olabilece�i d��n�lmez. Hi� ��phe yok ki, bir zek� testinin �l��t� ZB ile baz� yarat�c� beceriler aras�nda kayda de�er ba�lant�lar bulunmakta ama, bu ba�lant� tam olarak bilinememektedir. Yavuz’un (1996) nakletti�i gibi, bu ba�lant�lar�n oldu�unu g�steren kaynaklar, Terman ve arkada�lar�n�n (Terman ve Cox, 1926) ara�t�rmalar�nda g�r�l�rse de, kesin bir sonuca var�lamam��t�r. Uzun�ar��l� (1994)'ya g�re de, �l��len ZB, 120'nin �st�ne ��kt��nda, yarat�c�l�k i�in bir ayr�cal�k getirmemektedir. Yarat�c�l�kla zek� aras�ndaki ili�kinin �nemi, bu ge�mi� yar�m y�zy�l boyunca, �e�itli a��lardan psikologlar�n (Catell, 1963; Coler, 1963; Guilford, 1950, 1959, 1968, 1981; MacKinnon, 1962; Roe, 1951, 1963; Terman, 1954, 1955; Torrance, 1960, 1967) dikkatini �ekmi�tir. Genetikten m�hendisli�e, di�er �e�itli bilim dallar�nda �al��an bilim adamlar� da zek�n�n, yarat�c� ke�iflere ve icatlara olan yard�m�n�; Aristo ve Plato’dan , Immanuel Kant’a, Brand Blanshard ve Jacques Maritain’e kadar filozoflar, yarat�c�l��n orjinini ve rasyonel d��nce ile olan ili�kisini d��nm��lerdir (HAENSLY ve REYNOLDS, 1989). Yarat�c�l�kla zek� aras�nda belli bir ili�kinin varl��n� aramak amac�yla yap�lan ara�t�rmalar sonucunda, do�rudan ve kesin ba��nt�lara var�lamam��t�r. Bu ara�t�rmalarda g�r�lm��t�r ki, s�navlarda ba�ar�l� ve zek� testlerinde de y�ksek seviyede zeki ��kan baz� ��renciler, �e�itli alanlarda �zg�n, yeni d��nceler ortaya koyamam��lard�r (SAN, 1985). Farkl� yarat�c�l�k seviyelerinde olan �ocuklar�n ki�ilikleriyle ve okul ba�ar�lar�yla ilgili bulgular, �ocuklar�n ZB’leri aras�nda farklar bulunabilece�ini, fakat yarat�c�l��n bunlardan anla��lamayaca��n�, bu yetene�in, �ok �st�n yarat�c�l�kla “bir miktar yarat�c� olmak” aras�ndaki fark�n, a��k�a g�r�len baz� �zelliklerle anla��labilece�ini ortaya koyuyorlar (JERSILD, 1972). Guilford’un, bilimsel yarat�c�l�k alan�nda yo�unla�t�rd�� al��malar� do�rultusunda, yarat�c�l��n zek�n�n genel durumu i�inde yer ald��n� s�yler. Ona g�re bili�sel d��nme, bellek, �raksak d��nme, yak�nsak d��nme ve ele�tirel d��nme gibi be� zihinsel i�lemin yer ald�� bu durum i�inde, �raksak d��nme fakt�r�, yarat�c�l��a en yak�n oland�r (KIRI�O�LU, 1991). Iraksak d��nme, olas� ��z�mler hat�rlama ya da yeni ��z�mler �retmedir; ki�inin d��nceleri bir �ok farkl� yol boyunca “�raksar” (geni�leyerek yay�l�r). Yak�nsak d��nme ise, ihtimalleri daraltmak ve en uygun ��z�me “yak�nsamak” i�in bilgi ve mant�k kurallar�n� uygulamak olarak tan�mlanm��t�r (ATKINSON vd.,1995). Iraksak d��nme, yak�nsak d��nmeye g�re daha esnektir; yaln�z eldeki bilgilerle yetinmeyen bir d��nme y�ntemidir; daha zengin fikirler ak�m�na a��kt�r ve dolay�s�yla yeni ��z�mlere ve yarat�c�l��a daha yatk�nd�r (JERSILD, 1972). Ara�t�rmac�lar, y�ksek seviyede zek�n�n, y�ksek seviyede yarat�c�l�� garanti etmedi�ini, yarat�c�l�kla zek� aras�nda �ok y�ksek bir korelasyon olmad��n�, daha zeki bir ki�inin daha yarat�c� ki�i anlam�na gelmedi�ini belirtmektedirler. Guilford’a g�re “zek�, yarat�c�l�kta hi�bir zaman tek ba��na belirleyici bir de�i�ken olmad�. Fakt�r analizi ile �ok boyutlulu�u ortaya konulan zek�, tek ba��na yarat�c�l�� a��klayamad�. �stelik zek�n�n bir alt bile�eni olarak ortaya ��kabilen bir de�i�ken, yarat�c�l��n da bir alt bile�eni olarak kar��m�za ��kabilirdi” (SUNGUR, 1997). Yarat�c� potansiyellerin ger�ekle�mesi i�in, genellikle, hi� olmazsa ortalaman�n biraz �st�nde bir zek� seviyesi gerekli olmaktad�r. Fakat bu kritik seviyenin �st�nde, zek� ile ger�ek yarat�c�l�k aras�ndaki ili�ki yakla��k olarak s�f�rd�r (ARIK, 1990). Wallach ve Kagan (1965), zek� ve yarat�c�l�� incelemek amac�yla �ocuklar �zerinde yapt�klar� bir ara�t�rmada, geli�tirdikleri yarat�c�l�� l�me testinden elde edilen sonu�larla zek� testinden elde edilen sonu�lar� kar��la�t�rm��lar ve �ocuklar� d�rt gruba ay�rm��lard�r (�LGEN ve F�DAN, 1989): • Zek� ve yarat�c�l�k d�zeyi y�ksek olanlar, • Zek� ve yarat�c�l�k d�zeyi d��k olanlar, • Zek� d�zeyi y�ksek, fakat yarat�c�l�k d�zeyi d��k olanlar, • Yarat�c�l�k d�zeyi y�ksek, fakat zek� d�zeyi d��k olanlar. Bu ara�t�rma sonu�lar� da g�stermektedir ki, zek� ve yarat�c�l�k aras�nda do�rudan bir ba�lant�dan s�z etmek pek m�mk�n g�r�nmemektedir. Bir �ocuk, zek� d�zeyi d��k olsa bile y�ksek derecede yarat�c�; veya bunun tersi olarak, zek� d�zeyi y�ksek oldu�u halde yarat�c�l�k d�zeyi bak�m�ndan d��k seviyede bir d�zeyde olabilmektedir. Ne var ki, elde edilen bu veriler, t�m �ocuklar i�in ayn� sonu�lar� verece�ini s�ylemek i�in yeterli de�ildir. Aile ortam�, sosyo-k�lt�rel �evre, e�itim, kal�t�m vb. gibi �e�itli fakt�rlerin, �zellikle k��k �ocuklar �zerinde yapt�� etkiler, onlar�n de�i�ik �zellikler ortaya koymalar�n� sa�layabilmektedir. Ayr�ca, b�t�n bunlar�n yan� s�ra, yarat�c�l�� tan�mlama bi�imi, bu tan�mlamaya y�nelik olarak haz�rlanm�� olan �l�me ara�lar� ile zek� testlerinin �l�medeki yetersizli�i y�n�ndeki tart��malar, zek� ile yarat�c�l�k aras�ndaki ba��nt�y� belirleme konusunda �ok net cevaplar ortaya koymay� engellemektedir. Di�er taraftan, yarat�c�l��n de�i�ik alanlarda de�i�ik boyutlar�n�n oldu�u dikkate al�nd��nda, inceleme ve ara�t�rmalar�n yap�ld�� alana g�re farkl� sonu�lar elde edilebilece�i de g�z ard� edilmemelidir. S�zgelimi, teknik alanda yarat�c� davran��lar g�sterdi�i halde sanatsal yarat�c�l�� olmayan bir �ocukla, sanat alan�nda yarat�c� davran��lar g�sterdi�i halde teknik alanda yarat�c�l�� olmayan bir �ocu�un, ayn� �zellikleri g�stermesi d��n�lemez. Bug�ne kadar yap�lan bilimsel ara�t�rmalar�n ��nda denilebilir ki, zek� ve yarat�c�l��n, farkl� alanlarda farkl� i�leyi� bi�imleri, farkl� yakla��mlar�, farkl� de�erlendirmeleri ve sonu�lar� vard�r; her ne kadar belirli bir seviyede zek� gerekli ise de, zek� ile yarat�c�l�k aras�nda do�rudan bir ba��nt� yoktur. Kald� ki, son y�llarda yap�lan �e�itli ara�t�rmalar sonucunda, tek bir zek�dan bahsedilemeyece�i; ba�ar�l� olman�n y�zlerce, binlerce yolunun bulundu�u ve hedefe ula�maya yard�mc� olacak bir s�r� de�i�ik yetene�in var oldu�u ileri s�r�lmektedir. Bu bilim adamlar�ndan biri, psikolog Howard Gardner'd�r. Goleman'�n (1999: 54) belirtti�ine g�re Gardner, 1983 tarihli Frames of Mind (Zihnin �er�eveleri) adl� eserinde, hayatta ba�ar�l� olmak i�in tek tip bir zek�n�n �art olmad��n�, yedi temel �e�itlemesi olan geni� bir yetenekler yelpazesi bulundu�unu ileri s�rmektedir. Gardner'�n listesi, s�zel ve matematiksel-mant�ksal yatk�nl�k olmak �zere iki standart akademik zek� t�r�n�n yan� s�ra, ressam ve mimarlarda bulunan uzamsal kavrama kapasitesini; fiziksel ak�c�l�k ve zarafette kendini g�steren kinestetik dehay� ve m�zikal yetenekleri de kaps�yor. Ayr�ca, yine kendi deyimiyle "ki�isel zek�lar" ba�l�� alt�nda toplad�� ki�iler aras� ili�ki yetenekleri ve psi�ik yetenekler, Gardner'�n listesini tamamlayan di�er zek� t�rleridir. Gardner'a g�re IQ, tek ve de�i�mez bir belirleyicidir. IQ testlerinin, as�l beceri ve yetenekleri �l�mekten yoksun oldu�unu belirten Gardner, "bu testlere g�re insanlar ya zekidir ya da de�ildir, o �ekilde do�mu�lard�r, bunu de�i�tirmek i�in yap�lacak pek fazla bir �ey yoktur ve testler de size zeki ki�iler aras�nda olup olmad��n�z� s�yler" diyerek, hem IQ tarz� bir d��nme bi�imine hem de IQ testlerine kar�� kmaktad�r.

DD��NMEY� ��RENMEK

Thu, 14 Apr 2011 09:51:45 +0100

DÜ�ÜNMEY� Ö�RENMEK Asyal�lar, ö�rencilerini Bilgi Ça��’na haz�rlama çabas� içindeler. Yarat�c�l�k ö�retilebilir mi? Dorinda Elliott (Newsweek Dergisi, 6 Eylül 1999, Sayfa: 56-59) Her y�l, pirinç fideleri Tayvan’�n ��ldayan pirinç tarlalar�nda ortaya ç�kmaya ba�lad��nda, ö�renciler üniversiteye giri� s�navlar� için son haz�rl�klar�n� yaparlar ve korku hikayeleri ba�lar. Bazen, kent içindeki beton bir köprünün alt�nda, kirli �rmak sular� içerisinde yüzen cans�z bir beden bulunur. Ya da Taipei’nin kenar mahallelerindeki ta� evlerde ya�ayan ebeveynler, “bu s�nav� ba�aramayaca��m” yazan bir intihar notu ile kar��la��p mutfa�a ko�tuklar�nda, çocuklar�n� gazdan zehirlenmi� olarak bulabilirler. Bazen de, ebeveynler bu trajediye neyin neden oldu�unu anlayamazlar. 6 May�s’ta, Taipei’deki Minglun Lisesi ö�rencilerinden Li Ying-chia, yüksek bir binadan ölüme atlad�. Asl�nda kendine güveni olan ve mutlu bir ö�renci olan Li, arkas�nda bir intihar notu b�rakmad�. Hiç kimsenin, onun ya�am�na neden son verdi�ini bilmemesine kar��n, okul yetkilileri Li’nin deneme s�navlar�nda ba�ar�s�z notlar ald��n� söylediler. �ntiharlar, neredeyse Tayvan’�n geleneksel bahar ayinlerinin bir parças� haline gelmeye ba�lad�. Ho� olmayan bu törenler, bölge okullar�ndaki e�itim sisteminin çökü�üne neden olan sorunu aç�kça ortaya koyuyor. Ne olmu�tu? Asyal�lar, her zaman çocuklar�na çok iyi e�itim vermeleri ile gurur duymu�lard�r. Asyal�lar, kararl� ebeveynlerinin zorlamalar� nedeniyle dünya çap�ndaki Fen ve Matematik yar��malar�nda en yüksek notlar� almaktad�rlar. Ancak, Tokyo’dan Taipei ve Singapur’a kadar uzanan alandaki hükümetler, çocuklar�n�n çok say�daki s�nav ve a��r� stress nedeniyle, dü�ünme ve yarat�c�l�� ön planda tutan bilgi ça��na yeterince haz�rl�kl� olmad�klar�n� anlamaya ba�lad�lar. Reform yanl�s� e�itimciler de benzer �ikayetlerde bulunmaktad�rlar. Koreli bir ö�renciden yarat�c� bir makale yazmas�, veya Japon bir ö�renciden �a��rt�c�, zor bir soru sormas� ve hatta Hong Kong’lu bir ö�renciden sadece bir soru sormas� istendi�inde, büyük bir olas�l�kla yaz�l� metne bakmadan yapamazlar. Singapurlu tecrübeli bir bürokrat olan Kishore Mahbubani, ki kendisi halen ABD Büyükelçisidir, iki y�l önceki bir konferansta �u zor soruyu sormu�tur: “Asyal�lar dü�ünebiliyor mu?” Bu, kendinden �üphe etmenin bir i�aretiydi. Y�llar boyunca Singapurlu liderler, okullardaki ve i�yerlerindeki düzen ve disipline dayal� Asya de�erlerinin, Bat� anlay��l� özgürlüklerden daha üstün oldu�unu söylemi�lerdir. Ancak bu yakla��m, tüm Asya’da, kendileri yerine patronlar�n�n dü�ünmesine izin veren, itaatkar i�çilerin ortaya ç�kmas�na neden olmu�tur. Hükümetler, üretim hatlar�na, göz al�c� gökdelenlere ve hatta okul binalar�na yat�r�m yapm��lard�r. Ancak, ö�retim yöntemleri ve ö�retmen yeti�tirme gibi önemli konular gözard� edilmi�tir. Sonuç: Asya’daki okullar o kadar ihmal edilmi�tir ki, birçok ülkede çocuklar son derece kalabal�k, patlamaya haz�r s�n�flarda sadece yar�m gün e�itim görmektedirler. Asyal� ö�renciler, s�k�c� cevaplar� ezberlemekten, dü�ünmeyi ö�renmeye zaman ay�ramamaktad�r. Dü�ünme, Asya’daki birçok s�n�fta ikinci planda kalmaktad�r. Birçok Asya hükümeti, bu sorunlar�n temel nedeninin s�navlar oldu�u sonucuna varm��t�r. Tayvan’da demokrasinin gelmesi, kamuoyunda eski moda otoriter okullar üzerindeki tart��may� da beraberinde getirmi�tir. Hükümet, ö�renciler için bir �zd�rap kayna�� olan üniversite s�nav sistemini 2002 y�l�nda kald�rmay� planlamaktad�r. Üniversite giri� s�nav�, y�llard�r Tayvanl� gençlerin kaderini belirleyen tek faktör olmu�tur. Ö�renciler, iki y�l boyunca ak�am okullar�na da devam ederek s�nava haz�rlan�rlard�. Ancak, okuldaki iyi davran��lar� veya çok çal��malar�, s�navda ba�ar�s�z olmalar� durumunda hiçbir �ey ifade etmezdi. 19 ya��ndaki James Kwan, geçen y�l üniversiteye giri� s�nav�nda ba�ar�s�z olunca kendinden utand��n� ifade etmi�tir. Basketbol oynamay� b�rakarak tüm zaman�n� s�nava yeniden haz�rlanmak için ay�ran James, ikinci denemede ba�ar�l� oldu. “Gerçekten benim için zor bir dönemdi” diyor James. Önümüzdeki y�llarda üniversiteye giri�te, Amerika Birle�ik Devletleri’nde ö�rencinin bilgiyi analiz etme becerisini belirlemek amac�yla verilen SAT s�nav�na benzer yap�da yap�lmas� dü�ünülen belirli alanlardaki yetenek s�navlar� sonuçlar�n�n yan� s�ra, ö�retmenlerin tavsiye mektuplar� da göz önüne al�nacakt�r. Tüm bu reformlar, akla yeni sorular getirmektedir. Baz� Tayvanl� ebeveynler, tek s�nav sisteminin iptali halinde sistemin adil olma özelli�ini kaybedece�i konusunda endi�e duymaktad�r. Baz� okullar, aileler ve ö�retmenlerden olu�an komiteler kurarak tavsiye mektuplar�n�n kontrol edilmesi yoluyla herhangi bir suiistimali önlemeyi amaçlamaktad�r. Taipei �ehri Ebeveynler Birli�i ba�kan� Lai Hsiu-chi, kay�rma ve ayr�mc�l�k sorunlar� üzerinde kesinlikle durduklar�n� ifade ediyor ve �unlar� ekliyor: “Tayvan’da çal��an s�n�fa mensup insanlar birbirlerinin haklar�na gün geççikçe daha fazla sayg� gösteriyorlar. Sesleri daha fazla yükselmeye ba�layan bu grubun bunu etkin olarak kullanaca��na inan�yorum.” Güney Kore de, kat� üniversite giri� s�nav�n� 2002 y�l�nda kald�rmaya karar vermi�tir. Ancak, feodalizmin gelenekleriyle örülmü� eski sistemler kolay kolay ölmemektedir. Demokrasinin Kore’ye gelmesine kar��n, hiyerar�ik yap� hala yürürlüktedir ve gelecek vadeden iyi bir kariyer elde etmenin tek yolu, üniversite diplomas�d�r. Koreli veliler, hala chonji (içi para dolu beyaz zarflar) kullanarak ö�retmenlere rü�vet teklif etmektedir. Okullarda demokrasinin yerle�mesi için sava� veren ve yenile�me yanl�s� olan Ö�retmenler Sendikas�’n�n tüzel ki�ili�i, yasal olarak son zamanlarda tan�nm��t�r. Sendika liderlerinin rü�vete kar�� yürütmü� olduklar� kampanya sonucunda, rü�vet sorunu da giderek ortadan kalkmaktad�r. Ancak aileler, standart bir s�nav olmamas� durumunda, zengin veya torpilli ailelerin çocuklar�n�n üniversiteye giri�te daha �ansl� olacaklar�ndan kayg� duymaktad�rlar. Kore E�itim Ara�t�rma Enstitüsü ara�t�rmac�lar�ndan Im Youn-kee, “yeni üniversite giri� s�nav sisteminin do�ru biçimde uygulanmamas� durumunda, ortaö�retim kurumlar�n�n yozla�mas� sorunu gündeme gelecektir” demektedir. E�itimle ilgili olarak ka��t üzerinde yap�lan yenilikler, �üphesiz bir gecede hayata geçirilememektedir. E�itimi daha canl� yapabilmek için al�nan bir dizi tasar�ya kar��n, Güney Kore s�n�flar�ndaki otoriter yakla��m hala sürmektedir. Geçen y�l bir ortaokul ö�retmeni, dövdü�ü ö�rencinin arkada�lar� taraf�ndan ça��r�lan yetkililerce gözalt�na al�nm��t�r. Bir bölge e�itim yetkilisi taraf�ndan koyulan yeni kurallara göre, dövmek için 60 cm.den uzun sopalar kullan�lmayacak, yaln�zca kimsenin görmedi�inden emin olunan durumlarda fiziksel cezaland�rmaya ba�vurulacak ve ö�rencilerin yaln�zca “emin” görülen yerlerine vurulacakt�. S�navda ba�ar�l� olabilmek için dershanelere giden veya özel ders alan Koreli ö�rencilerin ço�u, günde yaln�zca 4 saat kadar uyuyabilmektedir. Bilgisayarlar, baz� ülkelerde ça�da� e�itime geçi�in k�sa yolu olarak kabul edilmektedir. Malezya, tüm okullar� bilgisayar ve Internet a�lar�yla donatmak için Ça�da� Okullar Program� ad� alt�nda bir giri�im ba�latm��t�r. Malezyal� bir avukat, “i�in donan�m k�sm�n� halletmek kolay; zor olan k�sm� yaz�l�m, yani insanlar� dü�ündürmek” diyerek, Hukuk fakültesinden yeni mezun olanlar�n global dü�ünebilmeye ili�kin en ufak görü�leri olmad��ndan yak�n�yor. Malezya, dogmatik ö�retimden uzakla�arak ö�rencileri, kendi ö�renme h�zlar�na göre ö�renme özgürlü�üne kavu�turacak yeni bir anlay��n gereklili�ini anlam��t�r. E�itime ili�kin reform çal��malar�n�n �ekillendirilmesine katk�da bulunan i� adam� K.J. John, �unlar söylemektedir: “Gelecekte ö�renciler yeme�e tatl�yla ba�layabilecek ve kimse buna hay�r demeyecektir. Eski paradigman�n bir i�levi kalmam��t�r.” Ancak tutucu ebeveynler, yeni özgürlük ve teknoloji anlay��n�n, çocuklar�n� �nternetteki pornografi gibi tehlikelerle kar�� kar��ya b�rakaca��ndan kayg� duymaktad�rlar. E�itim Bakan� Najib Razak, Newsweek dergisine verdi�i demeçte, “Bir devrim gündeme geldi�inde, tüm toplumlar�n de�i�imden korktu�unu” dile getirmekte ve �unlar� eklemektedir: “Ancak, fazla seçene�imiz yok. Yarat�c� insanlar� üretebilecek bir e�itim sistemine sahip olamad��m�z zaman kaybederiz.” Hong Kong, hala yetersiz olan okullar�n� geli�tirebilecek bir plan� uygulamaya koyabilmek için çaba göstermektedir. Derslik ve ö�retmen yetersizli�i nedeniyle, genellikle 12 ya��n alt�ndaki çocuklar ancak yar�m gün e�itim alabilmektedir. Hükümet, bilgisayarlara yat�r�m yapmay� ve geçti-kald� ölçütlerine dayal� üniversiteye giri� s�nav�n� kald�rmay� planlamaktad�r. Ancak, okullar kendilerini, Hong Kong’un sömürge sonras� bir Çin kenti olarak verdi�i kimlik aray�� mücadelesi içinde bulmu�lard�r. Devlet Ba�kan� Tung Chee-hwa ve resmi yetkililer, vatanperver bir tutumla, Hong Kong’taki okullarda daha fazla Çin dili ve kültürü derslerine gereksinim duyuldu�unu belirtmi�lerdir. Geçen y�la kadar okullarda yar�m yamalak bir �ngilizce-Çince kar��m� ö�retilmekteydi. Tung, ö�retim dilini tekrar Çinceye çevirdi. Fakat birçok ö�retmen, bunun yerine, Hong Kong’un Singapur gibi rakipleriyle boy ölçü�ebilmesi için, ülkede daha fazla �ngilizce ö�retmeni çal��t�rmas� gerekti�ini tart��maktad�r. Asya okullar�ndaki tembellikten dolay� Konfüçyus’u suçlamak hiçte zor de�ildir. Milattan önce 4. yüzy�lda, Çinli filozof bir keresinde �öyle demi�ti: “Ben iletirim, fakat yaratmam.” Ona göre e�itimin amac� yeni �eyler üretmek yerine daha önceki Alt�n Ça�’da geli�tirilmi� olan fikirleri mükemmelle�tirmekti. O y�llarda evrenin do�al düzeni hiyerar�iye dayanmaktayd�: O�ullar babalar�na sayg� duyarlar, ö�renciler ö�retmenlerinin söylediklerine riayet ederler ve halk, iyiliksever ve otoriter imparatoruna boyun e�erdi. Töreler ya�ama hakimdi, ezbercilik ve s�navlar� geçme yetene�i, hayatta ba�ar�l� olmak için yeterliydi. Asya’da ya�ayan elit toplum, modern dünyada ba�ar�ya ula�abilmek için ezbercili�in ötesinde bir�eyler yap�lmas� gerekti�ini her zaman biliyordu. Bu nedenle, kendi çocuklar�n� Bat�’daki okullara göndermi�lerdir. 1980’ler boyunca ve 1990’lar�n büyük bir bölümünde Asya’daki de�i�im öylesine büyüktü ki, hiç kimse gelecek için haz�rlanma gereklili�ini akl�ndan bile geçirmiyordu. �leriyi görememe, herhalde en çok Japon ö�rencilerin ma�duriyetine sebep olmu�tur. Asyadaki çökü�ün ard�ndan, umutlar�n tükenmesi, ezbercilik ve s�navda ba�ar�l� olma bask�s� sonucunda, okullardaki devams�zl�k ve �iddet kullanma oran� art�� göstermektedir. Japonya’n�n kat� bürokrasisinden Kore chaebol’inin hiyerar�isine kadar birçok sosyal alanda de�i�iklik yapmadan, e�itim reformlar� bu gibi problemleri çözemeyecektir. Asya ekonomileri tekrar toparlan�rken, hükümetler baz� zor kararlar� almak zorunda kalacaklard�r. Hükümetler, sosyal kurumlarda revizyona gitmeden pek kaliteli olmayan mallar� üreterek i�lerine bir süre daha devam edebilirler. Ancak, Asyal�lar ça�da�la�man�n yaz�l�m� üzerine odakla��p, i�e okullardan ba�larlarsa, her zaman için bildikleri “elbette Asyal�lar dü�ünebilir” gerçe�ini yeniden ke�fedecekler ve Tayvan’da bahar, yeni pirinç hasat�ndan daha dramatik bir �ey getirmeyecektir.

�OCUKLARIN ��ZD�� RES�MLERE D�KKAT!

Wed, 13 Apr 2011 14:08:43 +0100

Çocuklar�n yapt�klar� resimler, onlar�n iç dünyalar�nda olup-biteni haber verebiliyor. Pedagog Ali Çank�r�l�, çocuklar�n çizdi�i ev, a�aç, aile resimlerinin uzmanlarca farkl� okunabilece�ini söylüyor. Çank�r�l�, ayr�ca çocuklar�n kulland�� renklere de dikkat çekiyor. Çank�r�l�, bir evin çizimi, sar�, kahverengi, ye�il, mor rengin kullan�m�n�n ne anlama geldi�ini anlatt�. Çocuklar, okuma-yazma ö�reninceye kadar dil becerileri yeterince geli�medi�i için duygular�n�, s�k�nt�lar�n�, korkular�n� sözlü ifade edemez. Ancak yapt�klar� resimler çocu�un iç dünyas�, dü�ünü� biçimi ve yak�n çevresiyle olan sorunlar� hakk�nda ipuçlar� veriyor. Kulland�� kâ��d�n büyüklü�ü, figürleri kâ��da yerle�tiri� �ekli, renk seçimi onun ruh halini yans�t�yor. Pedagog Ali Çank�r�l�, çocuk elinden ç�km�� en basit bir çizginin dahi bir anlam� oldu�unu belirtiyor. Çank�r�l�'ya göre çocu�un yapt�� ev, aile ve a�aç çizimlerine özellikle dikkat edilmeli. Böylece çocuklar�n iç dünyalar� anla��labilir. Çocuklar 2 ya��ndan itibaren ellerine kalem geçti�inde karalama yapmaya ba�lar. Kalem tutu�lar� acemicedir. Büyükler taraf�ndan herhangi bir �eye benzetilmese de bu çizimler, çocu�un anlatmakta zorland�� s�k�nt�lar�, sevinçleri, ki�ileraras� ili�kileri, beklenti ve umutlar�na i�aret eder. Çocu�un yaz günü çizdi�i ev resminde tüten bir bacan�n olmas�n�n bir mana ifade etti�ini dile getiren Çank�r�l�, "Tüten bir baca evde hayat oldu�unu, yemek pi�ti�ini, aile üyeleri aras�nda sevgi odakl� s�cak bir ili�ki oldu�unu göstermektedir. Yer çizgisi üzerine çizilmeyen ve yolu olmayan bir ev, ailenin d�� dünyaya, insanlar aras� ili�kilere ve dostluklara kapal� oldu�una i�arettir. Ayr�ca evde s�k ele�tirilen, azar i�iten, hakaret gören bir çocuk insan yüzü çizerken kulaklar� atlayabilir. Kulaklar� çizmeyen bir çocuk ele�tirileri duymak istemedi�ini, kulaklar� büyük çizen bir çocukta dinlemekten ho�land��n� gösterir." diyor. Çocu�un psikolojisini anlamada renklerin de önemli bir faktör oldu�unu söyleyen Çank�r�l�, çocuklar�n kulland�klar� renklerin ancak 4 ya��ndan sonra anlamlar ta��yaca��n� belirtiyor. Çank�r�l�, "3-4 ya�lar�ndaki bir çocu�un kulland�� renklerin gerçekle bir ba�lant�s� yoktur. Ho�una giden renkleri co�kuyla kullan�r. Sevdi�i birinin resmini yapmak istedi�inde en çok sevdi�i rengi seçecektir. Renkleri tan�ma ve renk seçme 4 ya��ndan sonra ortaya ç�kar ve bu ya�tan sonra renk kullan�m�n� psikolojik olarak de�erlendirebiliriz. Örne�in mutlu resimlerde genelde sar� renk, üzüntülü resimlerde genelde kahverengi renk daha a��rl�ktad�r." �eklinde konu�uyor. Çank�r�l�'ya göre ye�ili çok kullanan çocuk kendisine güveni olan, uyumlu ve mutlu bir çocuktur. Ya��tlar�na göre daha olgundur. Mavi rengi kullananlar, duygular�n� daha iyi kontrol eder. Ailesi taraf�ndan sevilen ve de�er verilen çocuklar ise sar� rengi tercih eder. Anne baban�n deste�ine ve güvenine ihtiyaç duyan çocuklar da çizimlerinde mor rengi kullan�r. Çizimlerinde kahverengi kullanan çocuklar�n korunmaya ihtiyaç duyduklar�, sevgi, ilgi ve özlemi çektikleri söylenebilir. Siyah renk ise karamsarl�� ifade etmektedir. K�rm�z� hem güveni ve hayat�, hem tehlikeyi ve ölümü simgeler. Bu, çocu�un bilinçalt�ndan k�rm�z�y� hangi niyetle kulland��na ba�l�d�r. Figürleri kâ��da yerle�tiri� �ekli, çocu�un duygular�n� ele veriyor Çocuk çizimlerinin yorumunda kâ��d�n bölümleri de önemlidir. Sayfan�n üst k�sm�; ayd�nl��, iyimserli�i ve hayalcili�i ifade eder. Alt k�s�m; haf�zay� temsil eder. Figürleri sol tarafa yerle�tirmek ben merkezci bir ki�ili�i, sa� ise çevre merkezli bir ki�ili�i gösterir. Orta; bugünü sembolize eder. Çocu�un içinde oldu�u ruh halini yans�t�r. Sayfan�n a�a��s�na çizilen küçük figürler yetersizlik, güvensizlik ve depresyonun d��a vurumudur. Figürün orta hata uzakta ve sol tarafa yerle�tirilmesi duygusal doyum arayan at�lgan çocuklarda görülür. Çocuklar�n çizdi�i iki farkl� ev bize ne anlat�yor? Ev kâ��d�n alt ucundan yukar�ya, kö�eli bir aç�yla çizilmi�. Anneye ba��ml�l�� azalm��, anne-baban�n yard�m� olmadan kendi i�lerini görebiliyor. Duvarlar pembeye, kap� k�rm�z�ya boyanm��. S�cak renklerin seçilmi� olmas� çocu�un uyumlu, sevecen ve hayata pozitif bakt��n� gösteriyor. Kap� büyük çizilmi�, ancak kolu ve tokma�� yok. Çocuk arkada� edinmede seçici davran�yor. Evin iki büyük dikdörtgen penceresi ve bunlar�n üzerinde bir de yuvarlak penceresi var, ancak pencereler demirli. Ev, izinsiz giri�lere kar�� korumal�. Aile pencereden d��ar�s�n� gözleyebilir, d��ar�dan da evin içi gözlenebilir. Çat� ince ve k�r�k çizgilerle, e�imli ve üçgen biçiminde çizilmi�. Anne, baba ve çocuk aras� ili�kiler düzensiz ve belirsiz. Çat�n�n üzeri kiremitle örtülmü�, ev kar ve ya�mura kar�� korunmu�. Bacadan ç�kan duman yo�un ve yukar�ya do�ru ç�k�yor, kâ��d�n üst ucundan ta�m��. Evde s�cak ve yo�un bir duygusal ileti�im var. Evin d�� duvarlar� ince ve esnek çizgilerle çevrili. Aile d�� dünyaya aç�k, insanlara kar�� iyimser ve geçimli, arkada� edinmede bir s�k�nt�lar� yok. K�saca bu evi çizen çocuk; kendinden emin, çal��kan, aktif ve d��a dönük. Duygular�n� aç�kça ifade edebiliyor. Evde kendisini güvende ve korunmu� hissediyor. Anne, baba ve çocuk aras�ndaki ileti�im sa�l�kl� ve uyumlu. Ev kâ��d�n en alt ucundan ba�lanarak çizilmi�. Anneye ba��ml�l�k devam ediyor. Baba evi çok önemli. Boyanmam��, sade ve özentisiz. Çocu�un içinde bir bo�luk ve d�� dünyaya kar�� ilgisizlik var. Kap�da pencere ve kilit var. kap�n�n alt�na e�ik çizilmi�, çocuk arkada� edinmek ve onlarla dostluk kurmak istiyor ama buna cesareti yok, özgüveni zay�f. Ev penceresiz, aile kendi içine kapanm��, d�� dünyayla ileti�imi yok. Çat� kal�n çizgilerle e�imli ve üçgen biçiminde çizilmi�. Anne, baba ve çocuk ili�kisi de�i�mez kurallara ba�l�. Çat�n�n üzeri kapat�lmam��; ev kar ve ya�mura kar�� korumas�z. Siyah yuvarlak pencere çocu�un ruhen s�k�ld��n� ve yaln�zl�k çekti�ini gösteriyor. Bacadan ç�kan duman a�a��ya do�ru k�vr�lm��. Evin içinde zay�f da olsa bir s�cakl�k, bir duygusal ileti�im var. Evin duvarlar� kal�n çizgilerle çevrili. Aile d�� dünyaya kapal�, insanlara güvenmiyor, bu yüzden fazla arkada�� yok. Sonuç olarak; bu evi çizen çocuk utangaç, a�z� s�k�, sessiz, içine kapal�, alçak sesle konu�uyor, bazen gizlice a�l�yor. Duygular�n� belli etmiyor. Di�er çocuklarla ileti�im kurmada ve arkada� edinmede zorlan�yor. Ailede bask� görüyor ve s�k ele�tiriliyor. Ailenin bu konuda incelenmesi gerekir. Ali Çank�r�l�'ya göre çizilen insan figürlerinin anlamlar� Kafa: Resimde kafan�n normalden büyük çizilmesi duygusal ve sosyal ileti�imde yetersizlik belirtisi olmakla beraber kendini zekâca ya��tlar�ndan geri gören ve anne-baba taraf�ndan okul ba�ar�s� dü�ük bulunan çocuklarda görülebilir. Normalden küçük çizilen kafa arkada� edinmede ve insanlarla ili�ki kurmada zorluk çeken, içe kapanmaya e�imli çocuklarda görülür. Saçlar: Çocu�un resminde bast�rarak boyad�� saçlar çocu�un fiziksel olarak daha güçlü olma arzusunu göstermektedir. Ebeveynin saç�n�n bast�r�larak boyanmas� otorite kurma, aile içinde söz sahibi olma iste�i konusunda ipuçlar� verir. A��z: Kal�n çizgilerle belirtilmi�, di�lerin göründü�ü aç�k bir a��zsa insanlarla konu�ma iste�ini; kapal�, dar, çizgi �eklindeki a��z ise insanlarla ili�ki kurmaktan çekindi�ini gösterir. K�zg�nl��n� kötü ve küfürlü sözlerle ifade etmekte olan çocuklar�n a�z� fazla aç�k çizdi�i görülür. Gözler: Göz yuvarla��n�n içine gözbebe�i çizen bir çocuk, özünün, ki�ili�inin fark�na varm�� demektir. Çünkü gözbebe�i olmadan, göz yuvarl�� bo� ve anlams�z bir �eydir. Okula ba�lama ya��na gelmi� bir çocuk insan resmi çizerken göz yuvarla��n�n içine gözbebe�i koymazsa, bu çocu�un ki�ili�inin fark�nda olmad��, zihinsel ve duygusal yönden geri kald��, iç dünyas�n�n bo� oldu�u söylenebilir. Burun: Burnu, oldu�undan büyük çizen çocuklarda ben alg�s� gerçek benin üzerindedir. Burnu çok küçük çizenlerde benlik alg�s� gerçek benin alt�nda, özgüvenleri zay�f çocuklard�r. Kollar: �ki yana aç�lan kollar insanlarla yak�n ili�ki kuran, sevecen çocuklar�n çizimlerinde görülür. Bazen insanlarla yak�n ili�ki kurma iste�inin bir göstergesidir. Gövdeye biti�ik çizilen kollar insanlarla ili�ki kurmada zorluk çeken çocuklar�n çizimlerinde görülür. Kollar�n hiç çizilmemesi çevreyle kopuk ili�kilerin varl��na i�arettir. Kolsuz olarak çizilen ebeveynin çocuk taraf�ndan 'yeterince ilgi göstermedi�i' �eklinde alg�lanabilir. Eller: Ellerin oldu�undan büyük çizilmesi d�� dünyadan sald�rganl�k gördü�ü ve d�� dünyaya sald�rgan davrand�� anlam�na gelir. Ellerin çizilmemesi, oldu�undan küçük çizilmesi, arkaya gizlenmesi veya cebe konmas� özgüven eksikli�ini, utangaçl��, insanlarla ileti�im kurmada yetersizli�i gösterir. Yumruk �eklindeki eller sald�rganl��n bir i�aretidir. Bacaklar: Bacaklar�n çizilmemesi ki�inin var olmak için ba�kalar�n�n deste�ine ihtiyac� oldu�una i�aret eder. Bacaklar�n sa�lam ve dengeli çizilmesi özgünlü�ü gösterir.

�OCU�A �C� GEL�YOR DEMEY�N.

Tue, 08 Mar 2011 09:23:50 +0000

�ocuklar�n korkular�n� ciddiye al�n, alay edip k��msemeyin Hayal d�nyalar� son derece geni� olan �ocuklar, korkular�n� bast�rmakta zorlanabiliyor. �izgi film kahramanlar�n� ger�ek san�p, bir�ok �eyden �rkebiliyorlar. Onlara "amma da korkaks�n!" demek problemi ��zm�yor. �ocuklar�n �zellikle geceleri eve girecek k�t� adamlardan, h�rs�zdan, canavardan, hayaletten, kedi-k�pek gibi hayvanlardan korkmas� kimi zaman komik gelse de ciddiye al�nmas� gereken durumlar aras�nda yer al�yor. K��k ya�tan itibaren zihne yerle�en korku duygusu yeti�kinlikte de etkisini g�steriyor. Davran�� Bilimleri Enstit�s�'nden Psikolog �eyda �zdalga, tehlikeli bir durumdan ka��nma duygusu olarak geli�im ya��na g�re korkunun normal oldu�unu belirtiyor. Ancak, �ocu�un normal hayat�n� s�rd�rmesini engelleyecek seviyeye gelen korkular�n ciddiye al�nmas� ve do�ru bir yakla��mla ��z�lmesi gerekti�ini s�yl�yor. Korkunun ��renilen bir duygu oldu�una dikkat �eken �zdalga'ya g�re, hayali korkular okul �ncesi d�nemde ba�l�yor. �ocuk korkuyu �ncelikle ailesinden, yak�n �evresinden, televizyondan, bilgisayar oyunlar�ndan ��reniyor. Anne-baban�n korktu�u durumlardan korkuyor. Anne, k�pek g�rd�� zaman tepki g�steriyorsa �ocuk onun korkulacak bir �ey oldu�unu ��reniyor. Bazen de �ocuk �artlan�yor. K�pe�i severken zarar verdiyse korku geli�tiriyor. �zellikle okul �ncesi d�nemde �ocuklar�n televizyonlardaki �iddet i�erikli g�r�nt�leri ger�ek sand��n� belirten �zdalga ��yle konu�uyor: "Anne-babalar�n bilgi vermesi gerekiyor. Silah�n oldu�u yerde elbette �fke, k�zg�nl�k, intikam gibi olumsuz duygular, �l�m ve kan oluyor. Ailelerin s�n�rlay�c� olmas� gerekir." �ocu�a, "�c� geliyor" demeyin Korkular�n� anlatmalar�na f�rsat verin. Alay edip k��msemeyin. 'Erkek adam korkar m�, bundan da korkulur mu, sen bebek misin?' gibi ifadeler kullanmay�n.. �ocu�a model olun. Kedi, k�pek gibi hayvan korkular�nda sakin yakla��n. Kendiniz de korksan�z bile belli etmeyin. Bir kedi t�rmalam��sa bunu b�t�n kedilerin yapmayaca��n� anlat�n. D��t�� zaman a��r� hassasiyet g�stermek de, ac�mad� demek de do�ru de�il. Ger�ekte can� yanm�� olan �ocuk anla��lmad��n� d��n�r ve kendini k�t� hisseder. D��t�kten sonra annesinin korktu�unu g�ren �ocuk, can� �ok yanmam�� olsa da ayn� �eyi ya�amaktan korkar. Cesur oldu�u, korkmad�� durumlar� destekleyin. Hep olumsuza odaklanmak yerine olumluyu da alk��lamak gerekir. �ocu�u, �c� geliyor, a�larsan i�neciye g�t�r�r�m, yaramazl�k yaparsan polise veririm ve cin/peri gibi �eylerle korkutmay�n. �ocu�u korkusuyla y�zle�tirin. Korktu�u yerlere birlikte gidin. Asans�rden korkuyorsa, birlikte binin. �nce sadece bir kat ��karak korkulacak bir �ey olmad��n� g�sterin. Denizden korkan bir �ocu�u zorla suya sokmak yerine �nce suyun kenar�nda kendi kendine oynamas�na f�rsat verin. Suyla oynarken korkusunu a�ar. �ocuklar karanl�kta bir �ey g�z�kmedi�i i�in kendilerini g�vende hissetmez. Karanl�kta evde bir �ey de�i�meyece�ini g�sterin. Karanl�� e�lenceli hale getirin. Mum yak�p komik oyunlar yap�n. Karanl�ktan korkan �ocukla birlikte yatmak do�ru de�il. Bir s�re odas�nda durarak korkusu telafi edilebilir. 'Evimize canavar giremez' demek, canavar�n varl��n� kabul etmektir. Bundan �nce �ocu�un kafas�ndaki canavar alg�s�n�n ne oldu�unu ��renin. �ocuklar�n yaln�z kalmaktan korkmamas� i�in birdenbire yanlar�ndan kaybolmay�n. Anne-babalar 3-4 ya�lar�nda baz� kurallar� �ocuklara daha net g�stermeye ba�lar. Ayr� yat�lacak, kendi sorumluluklar� olacak, evin kurallar�na uyulacak gibi.

KARDE� KISKAN�LI�I.

Tue, 08 Mar 2011 09:21:44 +0000

Anne ve babas�n�n tek evlad�yken karde�inin d�nyaya gelmesiyle �a�k�nl�k ya�ayan �ocuklar, ailelerine zor g�nler ya�at�yor. Ebeveynlerinin ilgisini yeni bir karde�le payla�mak istemeyen ve mevcut duruma uyum sa�layamayan �ocuklar�n geli�imi de olumsuz y�nde etkileniyor. Hamileli�in ilk aylar�ndan itibaren �ocu�un yeni bir karde�e haz�rlanmas� gerekti�ini vurgulayan uzmanlar, ailenin bu konuda duyarl� olmas� gerekti�ini s�yl�yor. Uzmanlar, aksi halde taht�n� payla�mak istemeyen �ocu�un, karde�ine fiziksel zararlar verebilece�i ya da kendi psikolojisinin olumsuz y�nde etkilenebilece�i uyar�s�nda bulunuyor. Psikolog Alanur �zalp, karde�inin do�umuyla birlikte k�skan�l�k ya�ayan �ocuklar�n su�lanmamas� gerekti�ini belirtiyor. Ailesinin ilgisinin, yeni karde�in do�umuyla azald��n� hisseden �ocuklar�n huzursuz, h�r��n ve k�r�lgan olabilece�ini ifade ediyor. Bu nedenle ailelerin hamileli�in ilk aylar�ndan itibaren �ocu�u yeni duruma kar�� haz�rlayarak ya�anan s�rece dahil edilmesi gerekti�ini bildiriyor. Her �ocu�un anne ve babas�n�n birici�i olmak istedi�ini ifade eden �zalp, "Do�umundan itibaren ihtiya�lar� ve talepleri anne taraf�ndan kar��lanan bebek, kendisini de�erli ve biricik hisseder. Ve yeni karde�in do�umuyla bu durumun birden de�i�mesi �ocukta ciddi problemlere neden olabilir." diyor. Karde�in �ocu�un toplumsalla�mas�nda �nemli bir fakt�r oldu�unun alt�n� �izen psikolog, bu durumun iyi bir �ekilde de�erlendirilmesi gerekti�ini vurguluyor. Psikolojik Dan��man U�ur Ozulu ise �ocu�un ruhsal geli�imi i�in 3 y�ll�k zaman�n �nemli oldu�unu dile getiriyor. Bu s�renin yeni karde�in do�umundan �nce her �ocu�a tan�nmas� gerekti�ini anlatan Ozulu, "Bu ihtiya� doyurulmadan do�acak bebek, hem �ocu�un kendisiyle hem de yeni do�an karde�iyle olan ili�kisini karma��k bir hale getirecektir." ifadelerini kullan�yor. �ocu�a bu durum aktar�l�rken onay bekler ya da af diler �ekilde s�ylenmemesi gerekti�inin alt�n� �izen Ozulu, s�zlerini ��yle s�rd�r�yor: "Bunlar�n g�zetilmesi halinde bile b�y�k karde�in ald�� bu haber tabii ki �a�k�nl�k ya�atacakt�r. Bunun i�in se�ece�iniz �rnekler ya da vaatleriniz, sizin �ocu�unuzla olan ili�kinizi hayal k�r�kl��na u�ratacak, s�slemeli hayalci senaryola�t�rmalardan uzak olmal�d�r. Gebelik esnas�nda doktor kontrollerine �ocu�unuzu da g�t�rebilirsiniz. Bu, �ocu�un, yeni duruma psikolojik olarak haz�rlanmas�n� kolayla�t�racakt�r." Yeni do�an bebe�in fiziksel yap�s� nedeniyle �ocu�u ondan uzak tutma ya da sak�nma hareketlerinin abla ya da a�abeyin kendisini d��lanm�� hissetmesine neden olabilece�ini belirten U�ur Ozulu, "Karde�inin bak�m�nda onun da katk�da bulunmas�na olanak tan�mak ve ona dokunmas�na izin vermek bu s�recin �ok daha kolay a��lmas�n� sa�lar." diye konu�uyor.

�OK FAZLA TV SEYREDEN �OCUKLAR.

Tue, 08 Mar 2011 09:19:45 +0000

Evden ��kamayan �ocuklar TV ve bilgisayara esir olmamal� Televizyon ve bilgisayar kar��s�nda a��r� vakit harcayan �ocuklar normal hayatlar�nda ileti�im sorunu ya��yor. Prof. Dr. Adnan Y�ksel, b�y�l� ekran kar��s�nda s�rekli hareketsiz ve "edilgen" konumda kalman�n soyut d��nce ve ifade kabiliyetlerini geriletti�ini belirtiyor. Havalar�n so�uk oldu�u k�� mevsiminde hafta sonlar� ve tatillerde �ocuklar tamamen evde kapal� kald�� i�in televizyona ve bilgisayar oyunlar�na ilgileri daha �ok art�yor. Ailelerin mecburen kabullendikleri bu durum, �ocuklar�n hem zihin hem beden sa�l��n� olumsuz etkiliyor. G�n boyunca yay�n yapan �izgi film kanallar� �ocuklar� ekran kar��s�na ba�layarak sosyalle�melerini engelliyor. �izgi filmlerin biri bitip hemen di�eri ba�lad�� i�in �ocuklar� televizyon kar��s�ndan kald�rmak �ok zor oluyor. Okul �ncesi ya�larda g�n boyu evde olan �ocuk ile aile aras�nda �izgi film tart��mas� ya�an�yor. Daha b�y�kler de okul ve dersten geriye kalan zamanlar�n� TV ve bilgisayar oyunlar�na ay�r�yor. �ocuk n�rolojisi uzman� Prof. Dr. Adnan Y�ksel, �ok fazla TV seyreden �ocuklar�n beyin h�creleri aras�nda yeterli ba�lant� olu�mad��n� ve ileti�im bozuklu�u ya�ad�klar�n� s�yl�yor. TV'nin zararl� etkilerini ya� gruplar�na g�re de�erlendiren Prof. Dr. Y�ksel, �zellikle 0-3 ya� aras� �ocuklarda beyin geli�imi daha h�zl� oldu�u i�in, bu d�nemde yap�lacak en k��k iyilik veya k�t�l��n ileride b�y�k tesirleri olaca��n� belirtiyor. Prof. Y�ksel'in verdi�i bilgilere g�re, �ocuk do�duktan sonra beyin h�creleri �o�alm�yor; ama fonksiyon kazanmaya ba�l�yor. Do�umda 36 cm olan ba� �evresi b�y�kl��, bir ya��nda 46 cm'ye, 5 ya��nda 50 cm'ye ula��yor. Aradaki b�y�me h�z� 5 kat fazla. Beyinde yakla��k 12 tabaka ve yakla��k y�z milyar h�cre var. Her bir h�cre di�er h�crelerle 20-30 bin ba�lant� yap�yor. Bu ba�lar sayesinde insan 1 ya��nda dil ��renip y�r�meye ba�l�yor, 2 ya��nda ko�uyor. Bu ba�lar� olu�turmak i�in �ocu�un etraf�nda uyaranlar�n olmas� gerekiyor. Beyin h�crelerini uyarmak i�in �ocuklarla ileti�im kurulmas�n�n �nemine dikkat �eken Prof. Dr. Y�ksel, "Bebek veya �ocuk g�ld�� zaman kar��s�ndakinden g�lme bekler. TV bunu veremez. �ocuk sevincini belli eder, kuca�a gelmek ister. TV sabit ve so�uk bir cisimdir, bunu yapamaz; ama anne yapmal�d�r. Bir ya��na kadar g�nde 1 saatten fazla TV seyreden �ocuk, seyretmeyenlere g�re daha az sosyalle�iyor ve �zg�ven eksikli�i ya��yor." diyor. Ekrandan saniyede 24 kare ak�yor. Ancak �ocuklar�n beyni bu kadar h�zl� odaklanamad�� i�in h�z� alg�layam�yor ve ba�lant�lar� olu�turam�yor. Olu�tursa da g�nl�k hayatla orant�l� �eyler olmad�� i�in yanl�� alg�layabiliyor. Prof. Dr. Y�ksel ��yle konu�uyor: "Televizyonu �ok seyreden �ocuklar ileti�ime a��k de�il. Kar��s�ndaki ki�iye manas�z g�zlerle bak�yor. ��nk�, �ocuk TV gibi insanlar�n da kendisine cevap vermeyece�ini san�yor. Sadece seyrediyor. Otistik �ocuklar�n devaml� TV kar��s�nda kalan �ocuklar oldu�unu g�r�yorum. Bunlarda konu�ma gecikmesi ileti�im ve sosyalle�me eksikli�i kesinlikle mevcut. G�r�nt� ve ses ne kadar yava� olursa o kadar iyi anla��l�r. Normal bir insan olabilmek i�in toplum i�inde sosyalle�mek gerekiyor, TV kar��s�nda de�il."

SFENKS

Thu, 06 May 2010 09:58:37 +0100

Eski M�s�r uygarl��ndan kalma, aslan bedenli, kad�n ba�l� ve kanatl� heykel. Eski M�s�r sanat�nda, Sfenks bazen bir tanr�, bazen de bir krall�k efijisi olarak g�r�lm��t�r. G�c� �o�unlukla, pen�eleri aras�nda, yere serilmi� bir insan tutmas�ndan anla��l�r. S�zgeli*mi, Teb'deki bir mezarda bulunan sa*kall� bir Sfenks'in bir pen�esi alt�nda �� adam yatmaktad�r. �ok say�daki Sfenks aras�nda en �nl�s�, Gize'deki b�y�k Sfenks'tir. �kinci Teb �mpara*torlu�u (�.�. XVI. yy. - XI. yy.) d�ne*minde t�ren alaylar�n�n ge�tikleri b�*y�k yollar�n her iki yan�nda boydan boya s�ralanm�� olan heykeller de �o*�unlukla Sfenks olarak adland�r�l�r. Sfenks g�r�nt�s� Yunan mitolojisin*de b�y�k �l��de zenginle�mi�tir. �lk �rne�ine Yunan ozan� Hesiodos'ta rasl�n�r; ona g�re Sfenks, k�pek Geryon ile canavar Ekhidna'mn �ocu�u*dur.Kaynakwh: Kaynakwh:
O�D�PUS VE SFENKS
Sfenks ve Oidipus efsanesi, Sfenks' in Yunan mitolojisindeki �nemini g�s*terir. Sfenks ya Hera, ya Ares ya da Hades taraf�ndan, Boiotia'nm alt�n� �st�ne getirmek �zere g�nderilmi� bir belad�r. Ekhidna ve Typhon'un k�z� olan bu di�i canavar, bir kayal�k �s*t�nde uluyarak korkun� bir sesle an*la��lmaz's�zler s�yler; yan�ndan ge*�en ve sordu�u soruyu yan�tlayamayan her canl� yarat��a �nce sald�r�r, sonra da par�alay�p yer. Thebai hal*k� (burada ku�kusuz Yunanl�lar�n Thebai kenti s�z konusudur) bu cana*vardan nas�l kurtulacaklar�n� bile*mezken Oidipus ��kagelir; Sfenks, Oidipus'un yolunu keserek ona �u soru*yu sorar: "Tek sesli olan ve �b�r var*l�klar aras�nda e�i bulunmayan, �nce d�rt, sonra iki, daha sonra da �� ayak �st�nde duran ve ne kadar �ok aya�� varsa o kadar g��s�z olan varl�k han*gisidir?" Oidipus bunu, "�nsan" diye yan�tlar; ��nk� insan, �ocukken d�rt ayak �st�ndedir (yani emekler), olgunla��nca iki aya�� st�ne kalkar, ya�*lan�nca da iki aya�� st�nde bastonu*na yaslanarak y�r�r. Bu yan�t �st�*ne d��k�r�kl��ma u�rayan Sfenks, bir efsaneye g�re tepesinde bulundu�u kayal�ktan kendini a�a�� atar, bir ba�*ka efsaneye g�re de Oidipus taraf�n*dan m�zrakla �ld�r�l�r. B�t�n bunlar�n �tesinde, Sfenks, her �eyden �nce, bir mezar simgesidir; mezarlarda ya da g�m�tl�klerde bu*lunan pek �ok par�an�n bir ba�ka a��klamas� da yoktur. Genellikle bir s�tunun tepesine t�nemi� olan Sfenks, mezar �st�nde yer alan simgelerden biridir. Ama bu temadan hareketle, rol� de�i�ebilmi�tir. Sfenks'in, pen�e*leri aras�nda bir insan bulunan Do�u' ya �zg� g�r�n�m�, giderek mezarl�k �eytan� ve �l�m�n yard�mc�s� olan Sfenks'in do�mas�na yol a�m��t�r; baz� an�tlar da zaten bu anlam� yans�t�rlar; bu nedenle de Milo'da bulunmu� bir kabartmada, Sfenks, pen�eleri aras�nda bir insan fig�r�n� ka��r�rken g�sterilmi�tir. �o�unlukla Sfenks g�*r�nt�s� bir mezar �st�ne Apotropaion (yani �l�n�n ruhunun koru*yucusu) olarak konmu�tur.

SERAM�K

Thu, 06 May 2010 09:57:42 +0100

F�r�nda pi�irme yoluyla �anak-��mlek yapma sanat�.Yunanca "kil" anlam�ndaki keramikos s�zc��nden t�retilmi� olan sera*mik terimi, pi�mi� topraktan, i�lenme*mi�, cilal�, emaye, fayans, kumta�� (gre), porselen (yumu�ak, sert ya da iki kez pi�mi� [bisk�vi]), vb. her t�rl� par�ay� belirtmek i�in kullan�l�r.
�OK ESK� B�R SANAT
Binlerce y�ll�k bir ge�mi�e dayanan ve insan�n ��rendi�i ilk teknik olan sera*mik�ilik, y�ntemleri en az de�i�ikli�e u�ram�� bir sanatt�r: Sanayi makine*leri, bile�imi temelde hep ayn� kalan bir hamura (ya� gidericilerle kar��t�r�l*m�� kil) bi�im vermek i�in, ��mlek�i*nin hareketleri*ni yinelemekten ba�ka bir �ey yap*maz. Seramik e�yan�n yap�laca�� maddenin de�i�imi, Cilal�ta� devrindeki gibi, f�r�nda pi�irme y�ntemiyle sa�lan�r. Seramik e�yalar, gerek ha*murun bile�imi, gerekse pi�irme y�n*temiyle nitelik a��s�ndan ayr�m g�ste*rirler. B�t�n hamurlar, farkl� nitelikte olabi*len kil (bi�im verici ��e) ile �e�itli ya�-giderici ��elerden (kum, kuvars, k�l, bitki par�ac�klar�, saman, ��t�lm�� kalsit, vb.) olu�ur. Ergitici bir madde*nin kat�lmas�, hamurun derinlemesi*ne camla�mas�n� sa�lar ve b�ylece kumta�� ya da porselen elde edilir. Ayarlamaya g�re, hamurun kat�la�*mas�n� ya da camla�mas�n� sa�layan ve her hamur form�l�ne �zg� mineral bile�imlerinin (ya�giderici ve ergitici) tepkisine yol a�an pi�irme, belirleyi*ci bir rol oynar. Elde edilen par�ay� ge�irimsiz k�lan s�rla kapl� seramikler i�in iki pi�im zorunludur: S�sl� fa*yanslar ve porselenler �nce d��k s�*cakl�kta pi�irilir. Bu ilk a�amada el*de edilen bisk�vi hamur, toz halinde*ki emayla kaplan�r, sonra �st�ne y�k*sek ate�e (950�-980�C) dayan�kl� bo*yalarla desen �izilir. Suyu ge�irmeme*leri i�in s�rlanmalar� gerekmeyen kumta�lar�, tek bir pi�imde iyice pi�i*rilir. Baz� s�slemeler i�in �zellikle bo*ya kullan�ld��nda, hafif ate�te ��n*c� bir pi�im daha zorunlu olmaktad�r; bunun nedeni de k�rm�z� boyalar�n y�ksek ate�e dayan�kl� olmamalar�d�r. F�r�nlar, ba�lang��ta, i�ine yerle�tiri*len par�alar�n pi�mesi i�in gereken ve alevlerle do�rudan do�ruya iletilen s�cakl�� sa�layan g��l� bir yak�t�n s�*rekli beslendi�i geni� bir ocaktan olu*�uyor, s�cakl��n e�itsiz bi�imde da��*l�� pek �ok par�an�n bozulmas�na yol a��yordu. Modern f�r�nlar, alevin ocak i�indeki yolunu y�nlendirecek bi*�imde yetkinle�tirildi: Yanlardaki mazgallardan giren alev, f�r�n�n tava*n�na kadar y�kseldikten sonra dipte*ki a��kl�klardan tabana geri d�ner. S�slemeler, ye�il, mavi, sar� renkleriy*le s�n�rl�ysa, y�ksek ate� kullan�l�r. K�rm�z� ve pembe tonlar�, yald�z ve in*ce tonlar i�in hafif ate�te �al��l�r. Her atelyenin deneyim ara�t�rma ve g�z*lemlerinin �r�n� olan kendi modelle*ri vard�r. Seramik�i, her pi�irimde fi*rma at�lan k�r�k tabak, �anak, vb. de*neme par�alar�n�n g�sterdi�i tepkile*ri inceleye inceleye ustala��r. Renkler*deki ince ayr�nt�lar, de�i�ik g�r�n�m*ler, hamuru olu�turan maddelerden kaynaklan�r: Bu maddelerin i�erdik*leri metalsiler, pi�irmenin indirgeyi*ci ya da y�kseltgeyici atmosferde ya*p�l�p yap�lmad��na g�re, farkl� renk tepkimelerine yol a�ar.
TAR�H�E
Serami�in evrimi, ba�lag��tan g�n�m�ze kadar teknik niteli�ini (sertlik ve ge�irimsizlik) yetkinle�tirmeyi ama�layan ara�t�rmalar� izledi. Tarih�ncesi'nden kalma ��mlek �e�itlerinin sa*y�s� son derece y�ksektir. D�nyan�n her yerinde, Avrupa'da, Asya'da ve Kolomb �ncesi Amerika'da plastik s�s*lemelerin (�izikler, oyuklar, bi�im ve*rilmi� hamurla s�slemeler, vb.) renk*li s�slemelerden �nce ortaya ��kt�� fark edildi. Avrupa'da bilinen ilk t�r olan deniz kabuklu (IV. biny�l) sera*miklerde, kabuklular m di�li �enekleriyle �izilen motifler yer al�yordu. En eski renkli �anak-��mle�e Sus ve M�s�r'da rasland�. Girit'te II. biny�lda bu sanat�n en g�zel �rnekleri verildi. Ko*lomb�ncesi seramik�ileri, bi�imlerde*ki bulu�lar�yla, plastik ve renkli s�slemeleriyle (�okayakl�, �oka��zl�, in*san bi�imli, hayvan bi�imli, vb. vazo*lar) sivrildiler. �.�. VIII. yy'dan III. yy'a kadar, Eski�a� Yunan vazolar� renkli s�slemeleriyle sanat eserleri aras�na kat�ld�.
Uzun s�re, �in'deki pi�irme sanatla*r�n�n eskili�i abart�ld�, oysa burada �anak-��mlek yap�m� ancak III.biny�lda ortaya ��km��t�. Ne var ki, birinci biny�l�n bitiminden �nce, y�ksek s�*cakl�kta camla�t�rmay� ilk kez �inliler uygulad� daha sonra ger�ek sert porselen olan kumta��n� (olas�l�kla X. yy'a do�ru) buldular. Bat� d�nyas�n�n hay*ranl��n� kazanan s�slemeler, pi�me*mi� toprak �st�ne vurulmu� harika kobalt mavileri ve ilk erik�i�e�i s�s*lemeleri hep Ming s�lalesi d�nemin*den (1368-1644) kalmad�r. �ing s�la*lesi d�neminde �okrenkli (pembe, ye*�il ve siyah "ailelerinin" ortaya ��kmas�) s�slemede yetkinle�meye eri�ilmesiyle seramik sanat� en parlak d�*nemini ya�ad�. Bu alanda a��r� virt��zl��e ka��larak abartmaya gidilme*si, �in porseleninin XVIII. yy. sonla*r�ndan ba�layarak gerilemesine yol a�t�.Kaynakwh:
Seramik sanat�n� �inlilerden ��renen Japonlar, �zellikle �ay t�reni gelenek*lerine ba�l� olarak, belli bi�imlerde kumta�� mlek�ili�ini geli�tirdiler. �in taklidi porselenler ancak XVII. yy'dan ba�layarak geli�ti. Bat� d�nya*s�nda, Galya ve �talya'daki Roma be*�enisinden etkilenen at�lyelerde, yal*n�zca madeni kapkaca�� taklit eden seramikler yap�l�yordu ve �st�nde m�h�r ta��yan �anak-��mlek uzun bir s�re a��rl��n� korudu. B�y�k istilalar sonucunda i�liklerin y�k�lmas� �st�ne Avrupa'da, XV. yy'a kadar kaba kil*den yap�lm�� pi�mi� toprak �anak-��mlekten ba�ka bir �ey olu�turulma*d�. Bu e�yalar roman sanat� d�nemin*de cilaland�, bir ba�ka deyi�le kahve ve sar�ms� ye�il renklerle s�n�rl�, kur*�unlu saydam bir vernikle kapland� (ge�irimsizli�i tam olarak sa�lanama*m��t�r). Toprak e�yalar�n emayla kap*lanarak ge�irimsiz k�l�nmalar�n� sa�*layan ve rahat�a s�slenmelerine ola*nak veren y�ksek ate� tekni�i XII. yy'da b�t�n �slam d�nyas�nda uygu*lan�rken Avrupa'ya ancak XV. yy'da yay�ld�. Fayans�n geli�mesi, �talya'da �zellikle Floransal� usta Della Robbia taraf�ndan yap�lan ara�t�rmalar ile Sicilya, Balear adalar� ve �spanya'da yerle�mi� olan Arap ��mlek�ilerinin, form�l�n� bildikleri End�l�s �inileri*nin yap�m usullerinin Faenza at�lye*lerinde uygulanmas� sayesinde ger*�ekle�ti. XV. yy'da �talya'da a��lan, daha sonra XVI. yy'da her yerde g�*r�len at�lyeler, s�slemelerdeki �slup*lar�yla birbirlerinden ayr�l�rlar. Bianchi ve a compendario denen Faen*za t�r�, �zellikle Frans�z seramik�ile*rini etkilemi�tir. Delft serami�i �in s�slemelerini taklide y�nelmi� ve da*ha sonra Alman ve �ngiliz at�lyeleriy*le, Fransa'da Nevers'le birlikte XVIII. yy'a kadar �ok �nemli olacak Rouen at�lyeleri tarafmdan taklit edilmi�*tir. XVIII. yy. ba�lar�nda fayans sof*ra tak�mlar�n�n ula�t�� geli�me, Louis XIV d�neminin mali g��l�klerinden kaynaklan�r, 1709'da kral, alt�n sof*ra tak�mlar�n� eritmeye g�ndererek yerlerine porselen almaya karar ver*mi�ti. �evresindeki dalkavuklar da b�y�k bir g�steri�le kendisine �yk�n*d�ler. Ancak ye�il, mavi ve sar� ton*larla s�n�rl� kalan s�slemeler, artan fabrika say�s�na kar��n pek az bir ye*nile�me g�sterdi. K�rm�z� ve pembele*rin kullan�m�yla, s�slemelerde tam bir yenilenmeye ula�mak i�in, 1738'de J. Hannong'un bulu�u olan hafif ate�te s�slemelerin ortaya ��kmas�n� bekle*mek gerekti. Seramik�i ailesi olan Ham�onglar daha sonra, porselen ya*p�m�na ba�lad�lar ve bu da, krall�k at�lyelerine rakip olan fabrikalar�n�n ��k��ne yol a�t�. �inlilerin s�rr�n� saklad�klar� sert ve �� ge�iren por*selen, �ok y�ksek s�cakl�kta ve bir pi*�imde, �zellikle de hamurun bile�i*miyle (feldispat, kuvars ve kesinlikle bulunmas� gereken kil, yani kaolin) el*de edilir. Marco Polo'nun Bat�'ya ge*tirdi�i ilk porselen e�yalardan sonra, b�t�n �lkelerde ara�t�r�lan form�l, ancak 1709'da Avusturyal� kimyac� B�ttger taraf�ndan, imtiyaz�n� ba�ka Alman fabrikalar�yla birlikte kulla*nan Meissen fabrikas� ad�na ke�fedil*di; Fransa'daysa kaolin yoklu�u nede*niyle, Vincenn�s fabrikas�, 1769'dan �nce porselen yap�m�na ge�medi. �te yandan, Limoges kenti, porselen sana*yisinin en b�y�k merkezi olurken, Sevres'e ta�man krall�k fabrikalar� daha ince e�yalarda kendini g�sterdi: Mat porselenler; �i�ek motifleri, mavi ton*lar� ve yald�z s�slemeleriyle �nl� �ok*renkli par�alar.
Seramik e�yada XVIII. yy'�n bir �zel*li�i olan ilgin� �e�itlilik (�okrenklilik, yald�zlamalar, yumu�ak hamurlar, in*ce fayanslar, fritler, vb.) porselen for*m�l�n� bulmak i�in yap�lan ara�t�r*malar�n bir sonucudur. XVI. yy'dan beri giri�ilmi� olan bu ara�t�rmalar, XVII. yy. sonlar�ndan ba�layarak Hindistan �irketi tarafmdan getirtilen e�*yalara g�sterilen ilgi ve daha sonra B�ttger'in bulu�uyla, Meissen fabri*kalar�nda, vb. �al��an i��ilerin yarat*t�klar� rokoko �slubundaki de�erli bib*lolar�n Avrupa pazar�na s�r�lmesiyle daha da h�zland�. Prensler ve h�*k�mdarlar taraf�ndan kurulan ve mali a��dan desteklenen (Chantilly'deki gi*bi) pek �ok fabrika XVIII. yy. sonlar�n*da t�m�yle ortadan kalkt�. XIX. yy'da hi�bir yenilik g�r�lmedi. �ok say�da fabrika ortadan kalkt�. Serami�in t�*m�yle i�eyararl��a d�n�k bir sanayi dal� haline gelmesiyle sanatta b�y�k bir gerileme oldu. Yaln�zca Lorraine ve Paris b�lgesindeki (Montereau, Creil, Choisy) toprak e�ya ucuz seri imalata bir yenilik getirdi. 1880'e do�*ru, s�sleme sanatlar�ndaki yenilik ha*reketleri bu alanda etkiledi. 1945'ten sonra seramik sanat�, �zellikle r�stik, kumta��, fayans ve ��mlekler alan�n*da g�r�lmemi� boyutta bir yenile�me*ye girdi. Bu ak�ma iki b�y�k okul ege*men oldu: Picasso'nun �okrenkli emayl� fayanslar modas�na �nc�l�k etti�i Vallauris ve Paul Beyer'in son bir y�zy�ld�r s�nm�� bulunan f�r�nla*r� yeniden yakt�rarak �ok g�zel tuzlu kumta�lar� pi�irdi�i La Borne. Her yerde amat�r ya da profesyonel ba*��ms�z pek �ok elsanat��s� yeni yeni seramikler bulmakta ve elde bi�imlen*dirmektedirler.

MOZA�K

Thu, 06 May 2010 09:57:09 +0100

De�i�ik renklerde, k��k ta�, pi�mi� toprak yada mermer par�alar�n�n, geometrik bi�imler, fig�rler yada fi*g�ratif sahneler olu�turacak bi�imde yan yana getirilmesiyle yap�lan resim yada bezeme.

ESK��A� MOZA�KLER�N�N KONULARI
Eski�a�'da yap�lan mozaikler, kamu yap�lar�n�n yada zenginlere ait �zel evlerin duvarlar�m veya tavanlar�n� s�slemeye yarard�. Bu mozaiklerde �e�itli konular i�lenirdi. Pompei'deki bir mozaikte bir sava� sahnesi ele al�nm��, Albani Villas�'ndaki bir ba�*ka mozaikte bir felsefeciler okulu ko*nu edilmi�ti. Hadrianus'un villas�nda (Villa Hadriana) bulunmu� olan mozaikteyse su dolu bir kadehin kenar�na konmu� d�rt g�vercin g�r�l�r. Yemek odalar�n�n d��emelerini olu�turan mozaiklerde de masadan d��*m�� hissini veren k�r�nt�lara, art�kla*r�n g�r�nt�lerine yer veriliyordu. Bu "s�p�r�lmemi� zemin" g�r�nt�lerine Delos'ta, Pompei'de, prokons�ll�k d�*nemi Afrika’s�ndaki Eski Roma kent*lerinde rastlanm��t�r. En b�y�k mozaikler (12 m uzunlukta, 10 m geni�likte) Kuzey Afrika'da ortaya ��kar�lm��t�r, bunlardan baz�la*r� Tunus yak�nlar�ndaki Barda Saray�'ndaki m�zede sergilenir; m�zede ayr�ca Roma, �brani yada H�ristiyan k�kenli alt� y�z�n �st�nde mozaik var*d�r. ��lenmi� olan konular son derece �e�itlilik g�sterir (mitoloji, tarih, ede*biyat, g�nl�k ya�amdan kesitler, ye*mekler, oyunlar, av sahneleri, gladya*t�rlerin kar��la�malar�, hayvanlar, vb.)

MOZA�K TEKN��

Mozaik yap�m� her �eyden �nce d�z bir fon gerektirir; titizce haz�rlanan fon, ya�l� macun yada �imento taba*kas�yla kaplan�r; bu fon �st�ne, sanat*��, yapaca�� fig�rlerin �evre �izgile*rini (yada konturlar�n�) �izer, ard�n*dan macuna, fig�r�n olu�mas� i�in ge*rekli par�ac�klar� (kimi zaman, 1 m2lik bir alan i�in 30 000 ile 50 000 aras�n*da k��k k�p bi�imli par�an�n gerek*ti�i hesaplanm��t�r) bir bir bat�r�p yer*le�tirir. Daha sonra da b�t�n y�zeyi perdahlayarak yap�t�n� tamamlar. Bizansl� mozaik�ilerin, desenin gerektir*di�i durumlarda, k��k k�p bi�imli ��eleri, plastik bir belirtiyi sunabil*mek yada bir k�vr�m�, vb. belirginle�tirebilmek i�in, d�zleme g�re e�ik bi*�imde kullan�rlard�.

MOZA�K OKULLARI
Mozaik sanat�n�n varl��n� s�rd�rd�*�� yerlerden biri de �talya'd�r. Ravenna'daki Sant'Apollinare ve San Vitale kiliseleriyle (�ustinianos ve Theodora'n�n mozaikleri) Roma'daki ilk H�ris*tiyan bazilikalar�nda Bizans d�nemi*ne �zg� mozaiklerin en g�zel �rnekleri bulunur.
Mozaik sanat�n�n yeniden kendini g�s*termesi, XI. yy. ba�lar�nda, Venedik h�k�metinin, Bizans gelene�inin �ok iyi korunmu� oldu�u �stanbul'dan (Ayasofya) �ok say�da mozaik sanat*��s�n� San Marco Bazilikas�'n�n (mo*zaikle kapl� 4 240 m2'lik bir y�zey) de*korasyonunda �al��mak �zere Venedik'e �a��rd�� d�neme rastlar. Bu olaydan sonra Venedik bir sanat merkezi haline geldi ve burada yeti�en pek �ok sanat��, �talya'n�n her yan�*na yay�ld�.
XIII. yy.da Floransal� mozaik�iler ev*rensel bir �ne kavu�tular. XIV. yy.daysa Roma okulu sesini duyurma*ya ba�lad�. Roma mozaikleri mermer, cam, vb.nden, boyu eninden uzun olan k��k par�alar�n birle�tirilmesiyle olu�*turuluyordu. Bu par�alar�n boyutlar� ger�ekle�tirilen yap�t�n b�y�kl��ne g�re de�i�iyordu. M�cevhercilik ala*n�nda kullan�lan mozaik de bir �e�it Roma mozai�iydi. XVI. ve XVII. yy.larda papalar oriji*nallerini Vatikan'a ta��yabilmek i�in San Pietro Bazilikas�'n� s�sleyen ve aralar�nda Raffaello'nunkilerin de bu*lundu�u pek �ok �nl� tablonun moza*ikten kopyalar�n� yapt�rd�lar.

MODERN MOZA�KLER
�talya seferinden d�nd�kten sonra Napolyon Paris'te bir mozaik okulu kurdu ve y�netimini �nl� mozaik sa*nat��s� Belloni'ye verdi. Varl��n� an*cak birka� y�l s�rd�rebilen bu okul, �ok say�da ve iyi nitelikli yap�t olu�*turdu.
Meksikal� ressam Diego Rivera'run �al��malar� (Mexico'daki Ayaklanan*lar Tiyatrosu'nun dekorasyonu) bir kenara b�rak�l�rsa, �a�da� sanat��la*r�n, �ok seyrek olarak mozaik sanat�*na ba�vurduklar� g�r�l�r. Bununla birlikte, Robert Delaunay'in iki moza*ik �al��mas� (Gere� Denemesi, 1938-1939), Fernand Leger'nin NotreDame d'Assy i�in yapt�� cephe ve Biot'da kendisine ayr�lm�� olan m�ze*nin, seramik�i Roland Bri�e (Leger' nin haz�rlad�� maket �st�ne) taraf�ndan ger�ekle�tirilmi� olan cephesi, Jean Bazaine'in Unesco'nun Paris' teki merkez binas� duvar s�sleme*leri, Paris Radyoevi'ni s�sleyen Jean Bazaine ve Gustave Singier'nin �a*l��malar�, vb. ilgi �ekicidir.
T�RK�YE'DE MOZA�K
Anadolu'da III. -V. yy.lardan kalma Roma mozaiklerine, Antakya ve �ev*resiyle Ege b�lgesinde Ta�lanmakta*d�r. Roma mozaikleri renkli ta�lar bi*�iminde, insan ve hayvan fig�rleriyle yap�lm��t�r. Bizans'tan kalan mozaiklerse, daha �ok �stanbul'da g�r�l�r. Ayasofya'da bulunan mozaikler, ke*mer, narteks, tonoz, galeri ve kubbe*lerde yer al�r. Bunlar, renkli cam, ta�, alt�n varaklarla yap�lm��t�r ve daha �ok �sa ile Meryem'i betimlemektedir.Kaynakwh: Kaynakwh:
Edirnekap�'daki Khora Kilisesi'nde (g�n�m�zde m�ze olarak kullan�lan Kariye Camisi) bulunan mozaikler XIV. yy.a aittir. �zellikle d�� nartekste bulunan mozaiklerde, Meryem' in Beytullah’�na yapt�� yolculu�u an*latan alt�n varakl� mozaikle, Filistin' deki Nas�ra kentini canland�ran mo*zaik en g�zellerindendir. �ar�amba'daki Pammakaristos Kilisesi'nin (g�n�m�zde Fethiye Camisi, XIII.- XIV. yy.) kubbesindeki dilimlerde yer alan 12 havari mozai�iyle, ortada �sa'y� g�steren mozaik dikkat �ekicidir. �stanbul Yedikule'deki Hagios �oannes Prodromos Bazilikas�'ndaki (g�n�m�zde �mrahor �lyas Bey Camisi, XIII. yy.) yer mozai�i mermerdendir ve ge�*meli motif bi�iminde yap�lm��t�r. �s*tanbul'daki eski Mozaik M�zesi'nde VII.-IX. yy.lara ait hayvan fig�rl�, renkli ta� mozaikler bulunur. �stanbul d��nda, �znik'te (�znik Ayasofyas�, XI. yy. sonras�), Kadirli'de ve Misis'te bulunan bazilikalarda, Bursa'da Orhan Gazi T�rbesi'nin yap�l*d�� yerde bulunan eski Bizans yap�*s�n�n kal�nt�lar�nda, Demre'de Aziz Nikolaos Kilisesi'nde, vb.nde yer mozaiklerinin de�i�ik �rnekleri g�r�*l�r. Anadolu'da T�rklerin yapt�� mimar*l�k eserlerinde, mozaikten �ok �ini s�slemeye �nem verilmi�tir. Anadolu'da, Artuko�ullar�na ait Marufiye Medresesi'nde (XII yy.) selsebilde bulunan ta� mozaikler, siyah ve beyaz olmak �zere iki renkli olarak d�zenlenmi�tir. Alt�genler, ��genler, y�ld�zlar ve baklavalar bi�imindedir. Ta� mozai�in bir ba�ka �rne�i de Di*yarbak�r Artuklu Saray�'nda bulunur (XIII. yy.). Daha �nce Roma ve Bi*zans'ta g�r�len cam mozaikler ilk kez bu sarayda kullan�lm��, ama s�rd�r�lmemi�tir. Cam ve ta� mozaikler, selsebilli havuzda ve su kanallar�nda kullan�lm��t�r. �� i�e ve geometrik motiflerden olu�an bu mozaikler �ok renklidir. �zellikle siyah rengin kul*lan�l�� bi�imi ilgi �ekmektedir. Anado*lu'da gerek beylikler, gerekse Sel�uk*lular d�nemindeki mimarl�k yap�lar�*n�n i� s�slemesinde daha �ok mozaik �ini kullan�lm��t�r (Konya Karatay Medresesi, Malatya Ulucamisi; Bey*�ehir E�refo�lu Camisi). Sonraki d�*nemlerde, �zellikle Osmanl�larda, mo*zaik s�slemenin yerini �ini levhalar alm��t�r.

ANADOLU DI�INDAK� T�RK MOZA��
Anadolu d��nda Gaznelilerde ve Karahanl�larda �ini mozaiklerin kullan�l*d��n� g�steren kimi kal�nt�lar bulun*mu�tur.
M�s�r'da Memluklara ait �eceret�dd�r T�rbesi'nin (1257) mihrab�nda ilk olarak alt�n zemin �st�ne renkli mo*zaik s�sleme g�r�l�r. Kahire'deki Kalavun k�lliyesinde (1285) caminin mihrab�nda, t�rbe duvarlar�nda selsebilli havuzda mermer, ta� ve alt�n mozaik kullan�lm��t�r. M�s�r'daki Tolunogullar�na ait Ahmet Bin Tolun (yada Toluno�lu) Camisi'nde,(876-879) Memluk*lar d�neminde yap�lan alt�n mozaikli mihrap, d�neminin en g�zel �rnekle*rindendir. Memluklara ait �b�r yap�*larda mozaik s�slemeye b�y�k �l��*de yer verilmi�tir.

EBRU SANATI

Thu, 06 May 2010 09:55:28 +0100

TAR�H�E
K��t bezeme sanatlar�n�n en �nem*lisi olan ebruculu�un ne zaman ba�*lad��na ili�kin kesin bir belge yok*tur. �ok eski kitap ciltlerinde, yan k��d� (kapak ile k��d� ba�layan k��t) olarak g�r�l�r; eski murakka (alb�mler) i�indeki yaz�lar�n kenar*lar�nda ve pervazlar�nda da ebru k��tlar�na rastlan�r. S�z konusu ki*taplar�n bas�m y�llar� bilinse bile, bu tarih, i�lerindeki ebrular�n tarih*leri say�lamaz; ��nk� bu t�r eski yazma kitaplar, y�zy�llar boyu pek �ok kez onar�lm��, yenilenmi�tir; dolay�s�yle, i�lerindeki ebru k��tlar� s�z konusu i�lemler s�ras�nda kon*mu� olabilir. Bu nedenle, ebruculu*�un ba�lang�� tarihinin belirlenme*sinde, zaman� saptamak a��s�ndan, �st�nde yap�m tarihi yaz�l� olan ebru k��tlar�ndan yola ��kmak en do�ru yoldur.
Hafif ebru denen ve �st�ne yaz� ya*z�lmas� i�in soluk renklerden yap�l*m�� ebru k��tlar�, tarih saptanmas� a��s�ndan �nemlidirler. En eski ebru k��tlar�n�n, XV.-XVI. yy'lardan kald�klar� ileri s�r�l�r. T�rkistan' da do�an bu sanat, oradan �ran'a ve T�rkiye'ye ge�mi� ve en se�kin �rnekleri �lkemizde ortaya konmu�*tur (s�z konusu �rnekler .Topkap� Saray� M�zesi'ndedir).

KULLANILAN GERE�LER Ebru yap�m�nda, k��d�n yan� s�ra, �� ana madde kullan�l�r: Boya; kitre; s��r �d�.

BOYA. �Ebru k��d�n�n yap�m�nda, do�adaki renkli kaya� ya da toprak*tan elde edilen ve toprak boya denen boyalar kullan�l�r. Bunlar madeni ya da bitkisel k�kenli ve su*da erimeyen boyalard�r. Baz� yer*lerde ebru yap�m�nda ya�l� boya da kullan�l�r ama, bu t�r boyalarla ger*�ek ebru elde edilemez. Ebruculuk*ta anilin boyalar da kullan�lmaz; ��nk� bu boyalar, �st�ne serpile*cekleri kitreli suyun i�inde erir, dolay�s�yle k��d�n y�zeyinde tutuna*maz, d�k�l�rler. K�sacas�, ebrucu*lukta kullan�lacak boyalar�n suda erimemeleri, ya� i�ermemeleri (ya� ebruyu bozar) gerekir. Ebru yap�*m�nda kullan�lacak boyalar, son de*rece iyi ezilmi� ve k��k zerreler haline gelmi� olmal�d�rlar (iyi ezil*memi� boyalar kitreli suyun �st�nde duramaz, dibe ��ker, o zaman da k��tta ebrula�ma olmaz). Ebru k�*��d�n�n boyalar� d�zg�n bir mermer �st�ndeezilir. Destesenlt (el ta��) denen �zel bi�imdeki ve a��rl�ktaki bir ara�la boya ta�lar�, sulu bir or*tamda melhem k�vam�na getirilir. Su eklenerek s�rekli melhem k�vam�nda tutulan ezilmi�, inceltilmi� boyalar, ana kaplarda ayr� ayr� renkte sak*lan�r. Suda erimedi�i i�in boya zamanla dibe ��ker ve k��t yap�m� s�ras�nda suland�r�l�r. Kaynakwh:

K�TRE- �st�ne boya serpilecek suya l�zucet (a�dal�l�k yani yap��kan bir koyuluk) vermek i�in kullan�lan zamk, kitre diye adland�r�l�r. Ana*dolu'da yeti�en geven (astragalus) t�rlerinin g�vdelerinden s�zan ve havada kat�la�an beyaz ya da krem renkli bir maddedir (plakaya da �eritler halindeki bu maddenin yap��*kanl�k �zelli�i fazla de�ildir; eczac�*l�k, dokuma, kozmetik sanayilerinde de yayg�n bi�imde kullan�l�r). Ebru k��d� yap�m�nda plaka bi�iminde olan kitre ye�lenir. Ebru yap�m�nda eskiden, kitre zamk� yerine, keten tohumu, salep, ayva �ekirde�i, deniz*kaday�f�, boy tohumu da kullan�lm��t�r.

SI�IR �D�. Boyalar�n su �st�nde, dibe ��kmeden da��lmas�-yay�lmas� i�in, y�zey gerilimi sa�layan ve saf*ra asitleri i�eren s��r �d� kullan�l�r: Bozulmamas� i�in �nceden kaynat�*larak saklan�r (ayn� ama�la koyun �d�, kalkan bal�� d�, pikrik asit, t�t�n yapra�� suyu ya da haraza su*yu da kullan�lmaktad�r). Ebrunun i�inde yap�laca�� tekne, budaks�z �am tahtas�ndan yap�l�r ve �idene diye adland�r�l�r. �inko ya da galva*nizden olanlar� da vard�r. Tahtadan yap�lanlar�n�n, su ka��rmamas� i�in zift kaplanmas� gerekir. Dikd�rtgen bi�imindeki teknenin derinli�i 6 sm kadard�r; eni ile boyu da, yap�lacak k��tlara g�re de�i�ir.

EBRUNUN YAPILI�I
�nce kitreli suyun haz�rlanmas� ge*rekir. 100 �l�ek su i�ine (eskiden ebru i�in ya�mur suyunun kullan�l*d�� s�ylenmektedir), bir �l�ek kitre zamk� kat�l�p, en az bir gece, kar��*t�r�larak bekletilir; b�ylece zamk�n erimesi sa�lan�r. Kitreli su, kal�n bir bez torbadan s�z�lerek as�l ebru*nun yap�laca�� tekneye d�k�l�r; koyuysa, salep k�vam�na gelene kadar su eklenir, �nceden ezilen boyalardan az miktarda, bir fincan i�ine al�n�r. Suda fazla yay�lmas� is*teniyorsa fazlaca �d, yay�lmas� is*tenmiyorsa az miktarda �d eklene*rek, at kuyru�undan �zel olarak yap�lm�� f�r�a yard�m�yla, tekne �s*t�ndeki kitreli suya serpilir. ��lerin*deki �d derecesine g�re boyalar su*da yay�l�r (�d, boyalar�n birbirine kar��madan yay�lmas�n� sa�lar; bu yay�lmay� denetim alt�nda tutmak, ebrucunun i�idir). Tekne �st�nde olu�an �ekiller, bir noktadan sonra ebrucunun denetiminden ��kar.Bun*da, kitreli suyun �zg�l a��rl��, kul-lan�lm��l�k derecesi, boyalar�n �d ile kar��ma oran�, havan�n s�cakl�� ile nemlili�i rol oynar. Teknedeki haz�r*l�k bitince, ebru yap�lacak k��t, teknenin sa��ndan ya da solundan yava� yava� suya yat�r�lmaya ba�*lan�r.Bu s�rada su ile k��t aras�n*da hava kalmamas�na dikkat edilir. Ebru yap�m�nda cilal� k��t kullan�l*maz; daha �ok, emme �zelli�i olan k��tlar ye�lenir. K��t ile su ara*s�nda hava kabarc�� kal�rsa, o b�l�m suya yana�mayaca��ndan, boyay� almaz. Bunu �nlemek i�in, bir i�ne yard�m�yla delinerek kabar*c�ktaki havan�n ��kmas� sa�lan�r. K��d�n suya kapat�lmas�ndan 10-15 saniye sonra, kitreli su �st�ndeki nak��lar k��da ge�mi� olur. Ebruyu yapan ki�i, k��d� kendi taraf�ndaki k��elerden tutup, �ne do�ru �ekerek su y�z�nden kald�r�r. Tekneden kal*d�r�lan k��t, uzun ��talar �st�nde g�lgede kurumaya b�rak�l�r. Kuru*yan k��tlar, m�hre denen iki kollu el presi yard�m�yla d�zeltilip, y�ze*yi parlat�l�r. Buna k��d�n m�hrelenmesi denir. K��t �st�ne ince bir tabaka halinde ge�en kitre, parla*mas�na ve korunmas�na yard�mc� olur.Ebru yap�lmad�� zamanlarda tekne*deki kitrenin kaymak ba�lamamas� i�in, tekne �st�ne suya de�ecek bi*�imde bir ka��t �rt�l�r. Teknedeki, nak��lar ancak tek bir k��da ��ka*ca��ndan, ikinci bir ebru i�in suya yeniden boya serpmek gerekir. Bu a��dan ebru, asla kopya edilemeye*cek bir sanat �r�n� niteli�i ta��r. Kaynakwh:

EBRUDA RENKLER
Ebru yap�m�nda sar� renk i�in z�rn�k (arsenik s�lf�r), mavi i�in Pakistan' in Lahor (ya da Lahur) kentinden gelen Lahur �ividi, ye�il renk i�in bu ikisinin kar��m�, f�st�k ye�ili i�in fazla miktarda z�rn�k, yaprak ye�ili i�in fazla miktarda �ivit, lacivert i�in bedah�i lacivert denen do�al �ivit, siyah i�in is m�rekkep�ili�inde kullan�lan is, beyaz i�in �st�be�, k�rm�z� i�in demir oksitler i�eren k�r*m�z� toprak (g�lbahar), vi�ne ��r�*�� i�in Hindistan'daki bir bitkinin kurutulmas�ndan elde edilen l�k, t�t�n rengi i�in �aml�ca topra��, vb. kullan�l�r. Bunlar d��ndaki ara ton*lar, renklerin belli oranlarda birbi*rine kar��t�r�lmas�yla elde edilir. Renk aralar�nda do�al bi�imde noktalar b�rakmak, bo�luklar olu�*turmak i�in, neft ya�� kullan�l�r ya da su y�zeyine limon kabu�u s�k�larak, ��kard�� esans�n ayn� i�i yapmas� sa�lan�r.

EBRU T�RLER�
Yukarda belirtilen y�nteme g�re ya*p�lan eski t�r ebruya tarz-� kadim ya da battal ebrusu denir. Bu y�ntem*de, boyalar serpildikten sonra, elle bir m�dahalede bulunulmaz. Battal ebrusu i�in haz�rlanan teknedeki boyalar �st�nden, i�neyle ileri geri, sa�a sola keskin hareketlerle �izik*ler at�lmas�yla elde edilen k��da tarama ebrusu ya da gelgit ebrusu denir. Bu hareketler d�zensiz ve daire bi�iminde olursa, �al �rne�i diye adland�r�l�r. ��neyle k�y�dan merkeze do�ru �ekiller verilirse, b�lb�l yuvas� deseni olu�ur. Desen olarak mermer gibi damarlar� bulu*nan ebrular, somaki ebrusu diye ad*land�r�l�r. Kitre �st�ne boya serpil*dikten sonra, �st�nde tarak bi�imin*de s�k�a saplanm�� i�neleri olan tahta �ubukla tekne �st�nde �ekiller yap�l�nca elde edilen ebruya, tarakl� ad� verilir(kendi i�inde geni� tarakl�, ince tarakl� gibi alt t�rlere ayr�l�r). Hafif renkler kullan�larak, �st�ne yaz� yazmak amac�yla yap�lan ebru*lar hafif ebru, neft kullan�larak el*de edilen noktal� ebrular neftli ebru diye adland�r�l�r.
�lk olarak Ayasofya camisi hatibi Mehmet Efendinin yapt��, hatip eb*rusu ad� verilen t�rde, koyu olma*yan renk tonuyla at�lan bir zemine, koyu renk boyalar bir i�ne yard�m�y*la ve yak�n aral�klarla damla damla b�rak�l�r. Damlalar i�ine ba�ka renkler de b�rak�l�p, at kuyru�uyla bunlara de�i�ik �ekiller verilince or*taya g�zel g�r�nt�ler ��kar. �ark-� felek, y�rek, tarakl� y�rek ve y�ld�z �ekilleri kullan�lan hatip ebrusu, �nl� ebrucular�m�zdan Necmeddin Okyay taraf�ndan geli�tirilmi� ve noktalar�n �i�ek motiflerine (lale, karanfil, hercai menek�e, gelincik, gonca g�l, kas�mpat�, s�mb�l) benzetilmesiyle,necmeddin ebrusu ad� verilen t�r ortaya ��km��t�r. Yaz�l� ebru yapmak i�in, �nceden k��t �st�ne arap zamk� eriyi�iyle bir yaz� yaz�l�r. Kuruyunca, bu k��t, ebru teknesine kapat�l�r. Zamkl� b�l�mler ebruyu kabul etmez ve k��t,tekneden �st� yaz�l� olarak ��kar. Yaz�l� b�l�m, k��d�n do�al renginde kal�r. Ebruda beyaz ya da a��k krem rengi k��t kullan�ld��n*dan, yaz�l� b�l�m�n beyaz ya da krem rengi m�rekkeple yaz�ld�� sa*n�l�r. Asl�nda bu t�r�n �zelli�i, tek*neden �st� yaz�l� olarak ��kmas�d�r. K��d�n yaz� yaz�lacak b�l�m�n�n ayr�, k�y�lar�n�n ayr� renge boyan*mas�na akk�se, bu t�r k��tlara da akk�seli k��t denir. K��d�n yaz� yaz�lacak b�l�m�n�n do�al olarak kalmas� istenirse, o b�l�me arap zamk� s�r�l�r; �b�r b�l�mler ebrulan�nca akk�seli ebru olu�ur.

T�rk ebru sanat�n�n ge�mi�teki ve g�n�m�zdeki ba�l�ca ustalar� aras�n*da Hatip Mehmed Efendi (�l. 1773), �eyh Sad�k Efendi (51.1846), Edhem Efendi(1829-1904),S�mi Efendi(1838-1912), Aziz Efendi (1871-1934), Abd�lkadir Efendi 11875-1942), Nec*meddin Okyay (1885-1976), Mustafa D�zg�nman (do�, 1920), Niyazi Say�n (do�. 1927), vb. say�labilir.